گیرنده و فرستنده رادیویی و نقش ترانزیستور در آن

[saalek110]

سوال: نوسان ساز محلی و میکسر کارشون را شرح بده

باشه، بیاییم دقیق روی نوسان‌ساز محلی (Local Oscillator) و میکسر (Mixer) تمرکز کنیم، چون این دو بخش قلب یک گیرنده FM حرفه‌ای هستند
نوسان‌ساز محلی (Local Oscillator – LO)
نقش اصلی:
تولید یک سیگنال فرکانس ثابت ولی قابل تنظیم
این فرکانس با فرکانس سیگنال FM دریافتی ترکیب می‌شود تا به فرکانس میانی (IF) برسیم
چرا لازم است؟
گیرنده FM نمی‌تواند مستقیم روی فرکانس بالای ۸۸–۱۰۸ مگاهرتز همه پردازش‌ها را انجام دهد
پس با میکسر + LO سیگنال به یک فرکانس پایین‌تر (مثلاً ۱۰.۷ مگاهرتز) منتقل می‌شود
در این فرکانس پایین‌تر، تقویت و دمودولاسیون راحت‌تر و دقیق‌تر است
مثال عددی ساده:
ایستگاه FM = ۹۹٫۵ مگاهرتز
LO = ۱۰۹٫۲ مگاهرتز
فرکانس میانی (IF) = |LO – RF| = ۱۰٫۷ مگاهرتز
می‌بینی؟ با LO می‌توانیم هر ایستگاه را به همان IF ثابت منتقل کنیم
میکسر (Mixer)
نقش اصلی:
ترکیب سیگنال RF دریافتی با سیگنال LO
خروجی شامل دو فرکانس است:
جمع فرکانس‌ها → LO + RF
تفاضل فرکانس‌ها → |LO – RF| → این همان IF است که می‌خواهیم
نکته مهم:
فقط فرکانس تفاضل (IF) برای ادامه مراحل گیرنده استفاده می‌شود
سیگنال جمع معمولاً توسط فیلتر حذف می‌شود
مثال تصویری ساده از جریان سیگنال
Copy code

RF (مثلاً ۹۹٫۵ MHz) ──┐
├─> میکسر ──> خروجی IF = 10.7 MHz
LO (مثلاً 109.2 MHz) ──┘
می‌بینی که میکسر «ترکیب‌کننده» است و LO «فرکانس‌ساز قابل تنظیم»
با تغییر LO، می‌توان ایستگاه‌های مختلف را روی همان IF ثابت دریافت کرد
نکات حرفه‌ای
پایداری LO
LO باید فرکانس دقیق و ثابت داشته باشد، وگرنه IF اشتباه می‌شود → صدای خارج از کانال یا نوسان
خطی بودن میکسر
میکسر باید دقیق کار کند تا فقط IF مطلوب تولید شود و نویز اضافی کم باشد
فرکانس میانی ثابت
تمام مراحل بعدی (تقویت IF، دمودولاسیون) فقط روی یک فرکانس مشخص طراحی می‌شوند
خلاصه ساده:
LO = فرکانس‌ساز قابل تنظیم
میکسر = ترکیب‌کننده RF و LO → IF

 

[saalek110]

سوال: اون قضیه جمع و تفاضل را شرح بده و اصلا میکسر چطوری ترکیب می کند؟

آفرین! این قسمت خیلی کلیدی است بیاییم از صفر شروع کنیم و دقیق توضیح دهیم که میکسر چطور سیگنال‌ها را «جمع و تفاضل» می‌کند.
ایده‌ی پایه‌ای میکسر
میکسر در واقع یک ضرب‌کننده سیگنال‌هاست، نه فقط ترکیب ساده:
ورودی اول: سیگنال RF (ایستگاه رادیویی)
�
ورودی دوم: سیگنال LO (نوسان‌ساز محلی)
�
میکسر این دو را در هم ضرب می‌کند:
فرمول ضرب و تبدیل به جمع و تفاضل
از یک هویت مثلثاتی داریم:

سالک: فرمولهای بین متن از بین رفته ، در دو عکس زیر، فرمولها را ببینید:



پس:
می‌بینی؟ دقیقاً همان جمع و تفاضل فرکانس‌ها
کدام فرکانس‌ها استفاده می‌شوند؟
RF + LO → فرکانس بالا → معمولاً حذف می‌شود با فیلتر
|RF – LO| → فرکانس میانی (IF) → این همان چیزی است که ما می‌خواهیم
مثال عددی:
RF = ۹۹٫۵ MHz، LO = ۱۰۹٫۲ MHz
RF + LO = 208.7 MHz → حذف
|RF – LO| = ۱۰٫۷ MHz → ادامه مسیر پردازش
چطور میکسر واقعی این ضرب را انجام می‌دهد؟
در دنیای واقعی، ترانزیستور یا آی‌سی میکسر کار را کمی متفاوت اما اساساً مشابه انجام می‌دهد:
میکسر دیودی ساده:
با دیود یا ترانزیستور، جریان ورودی RF به‌طور غیرخطی عبور می‌کند
این غیرخطی بودن باعث می‌شود ضرب تقریبی RF × LO اتفاق بیفتد
نتیجه همان ترکیب فرکانس‌هاست
میکسر ترانزیستوری متوازن یا آی‌سی:
سیگنال RF و LO وارد بیس یا گیت ترانزیستور می‌شوند
تغییرات جریان ترانزیستور ≈ حاصلضرب دو سیگنال → خروجی شامل RF±LO
بعد با فیلتر IF فقط فرکانس میانی را عبور می‌دهند
پس مهم‌ترین نکته: میکسر یک عنصر غیرخطی است که ضرب سیگنال‌ها را شبیه‌سازی می‌کند، نه اینکه مستقیماً آن‌ها را جمع کند. جمع و تفاضل حاصل همین ضرب است.
نکته ذهنی مهم
بدون ضرب یا غیرخطی بودن → جمع و تفاضل تولید نمی‌شود
همه گیرنده‌های FM از همین اصل استفاده می‌کنند
بعد از میکسر، همه مراحل روی IF ثابت انجام می‌شود → تقویت، انتخاب کانال، دمودولاسیون
اگر بخواهی، می‌توانم یک نمودار موج‌های RF، LO و IF بکشم که ببینی چطور سیگنال‌ها روی هم می‌افتند و فرکانس میانی به وجود می‌آید.
این تصویر ذهنی خیلی کمک می‌کند تا بفهمی ضرب و تفاضل یعنی چه.
می‌خوای برات بکشم؟

 

[saalek110]

سوال: یک ساختاری برای کار روی موج fm را در بالا شرح دادی....برای موج am کدام قسمت ها نیاز نیست؟

آفرین! حالا که ساختار کامل گیرنده FM را می‌دانیم، بیاییم مقایسه کنیم و ببینیم برای AM چه قسمت‌هایی لازم نیست یا ساده‌تر می‌شوند.
آنتن (Antenna)
هم FM و هم AM لازم است
فقط در AM فرکانس کمتر است (مثلاً ۵۰۰–۱۶۰۰ kHz) → آنتن معمولاً بزرگ‌تر یا کویل دارد
پیش‌تقویت‌کننده RF (RF Preamplifier)
معمولاً در AM ساده نیاز نیست یا می‌تواند خیلی ساده باشد
AM سیگنال‌ها قوی‌تر و فرکانس کمتر → نویز کمتری نسبت به RF FM
فیلتر انتخاب کانال (Tuned RF Filter)
لازم است ولی بسیار ساده‌تر از FM
دلیل: فاصله کانال‌های AM زیادتر است (۱۰ kHz) → Selectivity نیاز به دقت بالا ندارد
میکسر و نوسان‌ساز محلی (Mixer + Local Oscillator)
در گیرنده AM ساده (Direct Detection / Envelope Detector)
نیازی به میکسر و LO نیست
چون سیگنال AM روی دامنه موج است، مستقیم می‌توان آن را آشکار کرد
در گیرنده AM پیشرفته با IF → میکسر و LO وجود دارد، اما پیچیدگی کمتر از FM
IF Amplifier
اگر از میکسر استفاده شود → لازم است، ولی فرکانس IF کمتر از FM و انتخاب کانال ساده‌تر است
در AM خیلی ساده می‌توان مستقیماً سیگنال را آشکار کرد و IF را حذف کرد
آشکارساز (Detector)
FM → Frequency Demodulator
AM → Envelope Detector یا دیود ساده
نکته: AM روی دامنه اطلاعات دارد → می‌توان با دیود و خازن مستقیم سیگنال صوتی را گرفت
فیلتر پایین‌گذر (Low Pass Filter)
لازم است برای حذف فرکانس حامل و نویز بالا → مشابه FM
تقویت‌کننده صوتی (Audio Amplifier)
لازم است → مشابه FM
کنترل خودکار تقویت (AGC)
برای گیرنده AM ساده لازم نیست، ولی گیرنده‌های حرفه‌ای دارند
به‌خصوص وقتی ایستگاه‌ها خیلی قوی یا ضعیف هستند
خلاصه تفاوت اصلی:

نکته عملی:
برای AM ساده، می‌توان یک دیود و خازن گذاشت و مستقیم صدای AM را شنید. FM حتماً به میکسر + LO نیاز دارد چون اطلاعات روی فرکانس است، نه دامنه.
اگر بخواهی، می‌توانم یک نمودار مقایسه‌ای مسیر سیگنال AM و FM بکشم تا ببینی کدام بلوک‌ها در AM حذف یا ساده می‌شوند.
می‌خوای برات

 

[saalek110]

سوال: نمیشه به زبان ساده تر گیرنده fm را شرح بدهی

حتماً! بیا ساده و قابل فهم بگوییم، طوری که بدون ریاضی و مدارهای پیچیده هم متوجه شوی.
گیرنده FM به زبان ساده

فرض کن می‌خوای یک ایستگاه FM را روی رادیو گوش بدهی.
موج FM مثل یک قطار با فرکانس متغیر است که اطلاعات صدا را روی خودش حمل می‌کند.

گیرنده کارش این است که:
قطار را بگیرد (آنتن)
صدای قطار را بلند کند (تقویت RF)
قطار مورد نظر را از قطارهای دیگر جدا کند (فیلتر انتخاب کانال)
فرکانس متغیر را به صدای واقعی تبدیل کند (دمودولاسیون FM)
صدا را بلند کند تا بشنوی (تقویت‌کننده صوتی)

مرحله به مرحله:
آنتن → سیگنال FM ضعیف را از هوا می‌گیرد.
تقویت‌کننده RF → سیگنال ضعیف را قوی می‌کند تا قابل پردازش شود.
فیلتر انتخاب کانال → فقط ایستگاهی که می‌خواهی را عبور می‌دهد، بقیه حذف می‌شوند.
میکسر + نوسان‌ساز محلی → فرکانس موج را به یک فرکانس میانی ثابت تبدیل می‌کند (مثل اینکه موج را پایین بیاوری تا راحت‌تر رویش کار کنی).
تقویت‌کننده IF → این سیگنال میانی را قوی و پایدار می‌کند.
آشکارساز FM (Demodulator) → تغییرات فرکانس موج را تبدیل به صدای واقعی می‌کند.
فیلتر پایین‌گذر → نویزهای بالا و اضافی حذف می‌شوند.
تقویت‌کننده صوتی → سیگنال صوتی تقویت شده و وارد اسپیکر یا هدفون می‌شود.

نکته کلیدی:
در FM اطلاعات روی فرکانس موج است → به همین دلیل میکسر و نوسان‌ساز محلی لازم است.
در AM اطلاعات روی دامنه موج است → می‌توان بدون میکسر مستقیم صدا را گرفت.
اگر بخواهی، می‌توانم یک نمودار رنگی ساده با شکل موج‌ها و مسیر سیگنال بکشم که این مسیر را مثل یک «جاده موج FM» نشان دهد.
این خیلی کمک می‌کند تا همه مراحل را ذهنی ببینی.
می‌خوای برات بکشم؟

 

[saalek110]

سوال:من نفهمیدم موج محلی با موج خارجی ترکیب میشه که چی بشه؟

آهان، حالا می‌فهمم این قسمت کمی ذهنی است، ولی من می‌خواهم خیلی ساده و تصویری توضیح دهم، بدون ریاضی سنگین.

تصور کن موج‌ها را مثل دو نوسان یا دو تاب در آب
موج خارجی (RF): موجی که از ایستگاه FM می‌آید
موج محلی (LO): موجی که خود گیرنده تولید می‌کند

مرحله به مرحله ساده:

هر موج یک نوسان است
RF بالا و متغیر است (مثل موجی سریع روی رودخانه)
LO ثابت یا کمی قابل تغییر است (مثل موجی منظم که تو خودت می‌سازی)

میکسر مثل بازی ضرب است
وقتی دو موج با هم “می‌افتند” (یا دقیق‌تر، ضرب می‌شوند) → دو موج جدید ایجاد می‌شود:
یک موج سریع‌تر (جمع فرکانس‌ها)
یک موج کندتر (تفاضل فرکانس‌ها)

چرا مهم است؟
موج سریع خیلی بالا است → پردازش سخت
موج کند (تفاضل = IF) → فرکانس پایین‌تر، راحت می‌توان روی آن کار کرد
حالا مدار می‌تواند تغییرات فرکانس RF را به ولتاژ صوتی تبدیل کند

مثال ذهنی
RF ایستگاه = ۹۹٫۵ MHz → مثل موج خیلی تند
LO = ۱۰۹٫۲ MHz → موجی که خودت می‌سازی
میکسر ضرب می‌کند → دو موج:
۹۹٫۵ + ۱۰۹٫۲ = ۲۰۸٫۷ MHz → خیلی بالا، کنار گذاشته می‌شود
۱۰۹٫۲ − ۹۹٫۵ = ۱۰٫۷ MHz → موج میانی (IF) → با آن ادامه می‌دهیم

تصور ساده‌تر:
میکسر مثل یک «تبدیل‌کننده فرکانس» است.
دو موج را روی هم می‌اندازد → موج جدید با فرکانس پایین می‌سازد که همان صدای ایستگاه FM را می‌توان راحت برداشت.
اگر بخواهی، می‌توانم یک نمودار تصویری موج RF، LO و موج IF بکشم که دقیقاً ببینی چه اتفاقی می‌افتد و چرا IF درست می‌شود.
می‌خوای برات

 

[saalek110]

سوال:یعنی میکس کردن یک بازی با موج است تا موجی بدست بیاید که کار رویش راحت تر باشد؟

دقیقاً!
می‌توانیم به زبان خیلی ساده این‌طور بگوییم:
تصور کنید:
موج خارجی (RF) = یک موج سریع و پرشی است که از ایستگاه FM می‌آید
موج محلی (LO) = موجی است که خود گیرنده می‌سازد، منظم و قابل کنترل
میکسر = بازی با این دو موج
وقتی این دو موج “روی هم می‌افتند” → موج جدیدی درست می‌شود که:
یکی خیلی سریع است → کنار گذاشته می‌شود
یکی کندتر است (تفاضل فرکانس‌ها) → همان موج میانی (IF)
مزیت: این موج میانی فرکانس پایین‌تری دارد و پردازش روی آن راحت‌تر است
مثل این است که:
موج RF = کوه بزرگ و پرتگاه → کار کردن روی آن سخت است
موج IF = تپه کوچک → راحت می‌توان روی آن راه رفت و اطلاعات را برداشت
پس بله، میکسر یک بازی موجی است تا موجی بسازد که گیرنده بتواند راحت‌تر رویش کار کند و صدا را از آن استخراج کند.
اگر بخواهی، می‌توانم یک نمودار خیلی ساده موج RF، LO و IF بکشم که همین ایده را کاملاً بصری نشان دهد.
می‌خوای بکشم؟

 

[saalek110]

سوال: ترانزیستورهای مناسب گیرنده fm کدام ها هستند؟

آفرین، حالا وارد بخش عملی و ساخت گیرنده FM شدیم
برای گیرنده FM، ترانزیستورها باید چند ویژگی داشته باشند:
ویژگی‌های مهم ترانزیستور FM
پاسخ فرکانسی بالا (High Frequency / HF)
چون FM بین ۸۸–۱۰۸ مگاهرتز است، ترانزیستور باید بتواند این فرکانس را تقویت کند بدون اینکه ضعیف شود.
نویز کم (Low Noise)
به خصوص در مرحله پیش‌تقویت‌کننده RF، ترانزیستور باید نویز کمی اضافه کند تا کیفیت صدا خوب باشد.
بهره مناسب (Moderate to High Gain)
RF و IF نیاز به تقویت دارند، پس ترانزیستور باید بهره کافی داشته باشد.


ترانزیستورهای رایج برای گیرنده FM

پیش‌تقویت RF: BF199, BF494, 2N3904
نویز کم و فرکانس کاری بالا

تقویت‌کننده IF: BC547, BC549, 2N2222
کافی برای فرکانس IF (۱۰.۷ MHz)

آشکارساز FM / Slope Detector: BC109, BC179, BC547
غیرخطی و پاسخ سریع به تغییرات فرکانس

تقویت‌کننده صوتی: LM386 (آی‌سی) یا ترانزیستور قدرت مثل TIP31
تبدیل سیگنال صوتی به توان لازم برای اسپیکر



نکات عملی
در مدارهای کوچک و ساده، ترانزیستور BC547 یا 2N3904 می‌تواند هم RF و هم IF را انجام دهد، ولی کیفیت متوسط است.
برای گیرنده‌های دقیق و حساس، مرحله RF معمولاً با BF199 یا BF494 انجام می‌شود چون نویز کمتر است و فرکانس بالای FM را خوب تقویت می‌کند.
تقویت صوتی معمولاً با آی‌سی LM386 انجام می‌شود چون ساده و قوی است.
جمع‌بندی:
برای یک گیرنده FM خوب:
مرحله RF → ترانزیستور با نویز کم و فرکانس بالا
مرحله IF → ترانزیستور با بهره مناسب
مرحله دمودولاسیون → ترانزیستور پاسخ سریع
صوت → LM386 یا ترانزیستور قدرت
اگر بخواهی، می‌توانم یک لیست پیشنهادی کامل با شماره قطعات و نقش دقیق هر ترانزیستور در مدار FM بکشم که بتوانی راحت بسازی.
می‌خوای برات آماده کنم؟

 

[saalek110]

سوال: برای یک مبتدی اگر بخواهی گیرنده fm را شرح بدهی چطوری می گویی؟

باشه! بیاییم از صفر و خیلی ساده توضیح بدهیم، طوری که یک مبتدی هم بتواند بفهمد.
گیرنده FM به زبان خیلی ساده
آنتن
مثل گوش گیرنده است. موج رادیویی FM را از هوا می‌گیرد.
تقویت‌کننده RF
موج دریافتی ضعیف است. این بخش آن را قوی‌تر می‌کند تا راحت بتوانیم رویش کار کنیم.
فیلتر انتخاب کانال
موج‌های زیادی در هوا هستند. این بخش فقط ایستگاه مورد نظر را عبور می‌دهد و بقیه را حذف می‌کند.
میکسر + نوسان‌ساز محلی
موج ایستگاه خیلی سریع است و کار کردن روی آن سخت است.
نوسان‌ساز محلی موجی تولید می‌کند و میکسر آن را با موج دریافتی «بازی می‌دهد» تا یک موج میانی (IF) با فرکانس پایین‌تر ساخته شود.
این کار مثل این است که یک کوه بزرگ (RF) را به تپه کوچک (IF) تبدیل کنیم تا راحت روی آن حرکت کنیم.
تقویت‌کننده IF
موج میانی را قوی و پایدار می‌کند.
آشکارساز FM (Demodulator)
تغییرات فرکانس موج را به صدا تبدیل می‌کند.
فیلتر پایین‌گذر
صدا را صاف می‌کند و نویزهای اضافی را حذف می‌کند.
تقویت‌کننده صوتی
صدای واقعی را آنقدر قوی می‌کند که بتوانی از اسپیکر یا هدفون بشنوی.
نکته مهم برای مبتدی‌ها:
FM روی فرکانس موج اطلاعات را می‌فرستد، نه روی ارتفاع موج (دامنه)
به همین دلیل نوسان‌ساز و میکسر ضروری هستند
برای AM نیازی به این دو نیست چون اطلاعات روی ارتفاع موج است و می‌توان مستقیم صدا را گرفت
اگر بخواهی، می‌توانم یک نمودار ساده و رنگی مسیر سیگنال FM بکشم که از آنتن تا اسپیکر نشان دهد و همه مراحل را بصری ببینی.
می‌خوای برات

 

[saalek110]

سوال؛ برای مادربزرگت اگر بخواهی گیرنده fm را توضیح دهی چطوری می گویی؟

آها، اگر بخواهیم به مادربزرگ ساده و قابل فهم توضیح دهیم، می‌توانیم مثل یک داستان بگوییم
گیرنده FM برای مادربزرگ
«مادربزرگ جان، تصور کن که ایستگاه رادیویی یک قطار با صداهای موسیقی و اخبار است که روی یک مسیر خاص در آسمان حرکت می‌کند.
آنتن ما مثل گوش گیرنده است، قطار را می‌شنود.
تقویت‌کننده RF مثل بلندگویی است که صدای قطار را کمی بلندتر می‌کند تا ما بهتر بشنویم.
فیلتر انتخاب کانال مثل یک نگهبان است که فقط اجازه می‌دهد قطار مورد نظر وارد ایستگاه شود و بقیه قطارها کنار بروند.
میکسر و نوسان‌ساز مثل یک جادوی کوچک است که قطار را به یک مسیر امن و قابل کنترل می‌آورد تا بتوانیم راحت صدا را از آن برداشت کنیم.
بعد از آن، آشکارساز صدا را از موج جدا می‌کند و تقویت‌کننده صوتی آن را آنقدر بلند می‌کند که ما بتوانیم از اسپیکر بشنویم.»
نکته:
در FM اطلاعات روی سرعت قطار (فرکانس موج) است، نه روی حجم یا اندازه قطار، به همین دلیل باید کمی «جادو» (میکسر) انجام شود تا صدا راحت بیرون بیاید.
اگر بخواهی، می‌توانم یک تصویر ساده و کارتونی مسیر موج FM بکشم که این داستان را بصری نشان دهد، طوری که مادربزرگ هم بفهمد.

 

[saalek110]

سوال: آیا میشه مرحله به مرحله مونتاژ و تست کرد؟ مثلا اول یک آنتن و ترانزیستور بزاریم موج ورودی را تقویت کند و با اسیلوسکپ ببینیم؟


دقیقاً، همین کار را می‌توان مرحله‌به‌مرحله انجام داد و این یکی از بهترین روش‌ها برای یادگیری عملی گیرنده FM است
بیاییم مسیر منطقی و عملی را توضیح دهم:

۱️⃣ مرحله ۱: آنتن + پیش‌تقویت RF
هدف: گرفتن موج FM از هوا و مشاهده آن روی اسیلوسکوپ
کار لازم:
یک آنتن ساده وصل می‌کنید
ترانزیستور RF مثل BF199 یا BC547 می‌گذارید
سیگنال ورودی ضعیف را تقویت می‌کند

تست:

اسیلوسکوپ روی کلکتور ترانزیستور می‌گذارید
باید موج FM دریافتی را ببینید، البته هنوز صدا نیست، فقط موج RF است

نکته: در این مرحله مهم است نویز کم باشد و ترانزیستور فرکانس FM را بتواند تقویت کند

۲️⃣ مرحله ۲: فیلتر انتخاب کانال
هدف: فقط ایستگاه مورد نظر عبور کند
یک مدار LC یا کویل + خازن متغیر بین آنتن و ترانزیستور RF قرار می‌دهیم
با اسیلوسکوپ می‌توان دید که سیگنال‌های ناخواسته کاهش می‌یابند

۳️⃣ مرحله ۳: میکسر + نوسان‌ساز محلی
هدف: فرکانس موج را پایین بیاوریم تا پردازش آسان شود
نوسان‌ساز محلی با فرکانس کمی بالاتر یا پایین‌تر از ایستگاه FM ساخته می‌شود
میکسر (ترانزیستور یا آی‌سی) موج دریافتی و LO را ترکیب می‌کند → موج IF ایجاد می‌شود

اسیلوسکوپ روی خروجی IF می‌توانید ببینید که فرکانس پایین‌تر و پایدار شده است

در این مرحله هنوز صدا نیست، ولی موج پردازش شده آماده آشکارسازی است

۴️⃣ مرحله ۴: آشکارساز FM
هدف: تغییرات فرکانس موج را به ولتاژ صوتی تبدیل کنیم
می‌توان از ساده‌ترین روش‌ها مثل Slope Detector استفاده کرد
خروجی این مرحله را روی اسیلوسکوپ می‌بینیم → شکل موج صوتی به تدریج قابل تشخیص است

۵️⃣ مرحله ۵: فیلتر پایین‌گذر و تقویت‌کننده صوتی
فیلتر پایین‌گذر → نویزهای بالا را حذف می‌کند
تقویت‌کننده صوتی (مثل LM386) → سیگنال صوتی را تقویت می‌کند
حالا می‌توانیم با اسپیکر یا هدفون صدا را بشنویم

نکات کلیدی برای مونتاژ مرحله‌ای
هر مرحله را قبل از مرحله بعد تست کنید
این باعث می‌شود خطا سریع پیدا شود
اسیلوسکوپ ابزار اصلی شماست
حتی بدون صدا می‌توانید ببینید که موج RF، IF و سیگنال صوتی چگونه هستند

تست صدا آخر کار است
ابتدا روی موج تمرکز کنید تا از عملکرد مدار مطمئن شوید
اگر بخواهی، می‌توانم یک نمودار مرحله‌ای تصویری برای مونتاژ و تست گیرنده FM بکشم، که دقیقاً نشان دهد هر مرحله چه چیزی تولید می‌کند و کجا اسیلوسکوپ بگذاریم.
می‌خوای برات

 

[saalek110]

سوال: آیا ساخت مرحله به مرحله لازم است یا یک کار اضافی است؟

نه، ساخت مرحله‌به‌مرحله یک کار اضافی نیست، بلکه برای یادگیری و ساخت یک گیرنده FM دقیق خیلی مفید و حتی ضروری است
بیاییم دقیق ببینیم چرا:
مزایای ساخت مرحله‌به‌مرحله
درک عملکرد هر بخش
وقتی فقط کل مدار را یک‌باره می‌سازید، اگر صدا نیاید یا کار نکند، نمی‌دانید مشکل از کجاست
مرحله‌به‌مرحله → می‌بینید RF تقویت شد؟ میکسر کار می‌کند؟ آشکارساز سیگنال درست می‌دهد؟
تشخیص خطا راحت‌تر
هر مرحله جدا تست می‌شود
اگر مرحله‌ای درست نباشد، مشکل راحت پیدا می‌شود
تجربه عملی بهتر
می‌بینید که موج چگونه از هوا گرفته می‌شود، چگونه تقویت می‌شود، چگونه به صدا تبدیل می‌شود
برای مبتدی‌ها یادگیری بصری و عملی بسیار مؤثر است
آزمایش و بهینه‌سازی
مثلاً می‌توانید ببینید با تغییر فرکانس نوسان‌ساز محلی یا تنظیم کویل، سیگنال بهتر می‌شود
بدون مرحله‌به‌مرحله این فرصت از دست می‌رود
چه کسی می‌تواند مرحله‌به‌مرحله نادیده بگیرد؟
فقط کسی که مدار آماده و تست‌شده دارد و فقط می‌خواهد سرهم‌بندی کند
حتی در آن صورت هم بعضی‌ها ترجیح می‌دهند حداقل RF + IF را بررسی کنند تا مطمئن شوند گیرنده کار می‌کند
جمع‌بندی ساده:
مرحله‌به‌مرحله مثل این است که در مسیر یک رودخانه، ابتدا سرچشمه را بررسی کنید، بعد مسیر را دنبال کنید تا مطمئن شوید آب درست می‌رود.
این کار اضافی نیست، بلکه هوشمندانه و امن است، مخصوصاً برای مبتدی‌ها و کسانی که می‌خواهند گیرنده FM دقیق بسازند.
اگر بخواهی، می‌توانم یک نمودار مرحله‌ای عملی و ساده برای مونتاژ و تست بکشم که نشان دهد چه چیزهایی را باید با اسیلوسکوپ چک کرد.

 

[saalek110]

سوال: بدون اسیلوسکپ این کار عملی نیست؟

نه، کاملاً عملی است، حتی بدون اسیلوسکوپ اما نحوه کار کمی متفاوت می‌شود:
۱️⃣ چه چیزی تغییر می‌کند؟
بدون اسیلوسکوپ → نمی‌توانید شکل موج‌ها (RF، IF یا سیگنال صوتی قبل از تقویت) را ببینید
باید به جای دیدن موج، خروجی صوتی را گوش کنید
یعنی بعد از دمودولاسیون و تقویت صوتی → هدفون یا اسپیکر
اگر صدا درست باشد → مرحله‌ها کار می‌کنند
۲️⃣ روش عملی بدون اسیلوسکوپ
مرحله RF + فیلتر کانال
ترانزیستور RF + آنتن + LC انتخاب کانال
بدون اسیلوسکوپ → نمی‌بینید سیگنال تقویت شده است، اما اگر مرحله بعدی صدا بدهد → یعنی درست کار کرده
مرحله میکسر + نوسان‌ساز محلی
بدون اسیلوسکوپ نمی‌توانید IF را ببینید
اما اگر دمودولاسیون صدا انجام شد → بدانید فرکانس صحیح تولید شده
آشکارساز FM + فیلتر + تقویت صوتی
خروجی → هدفون یا اسپیکر
صدای موسیقی یا سخنرانی که می‌شنوید → یعنی کل مسیر درست است
۳️⃣ نکات مهم
تنظیم دقیق LC یا نوسان‌ساز محلی کمی سخت‌تر می‌شود بدون اسیلوسکوپ
باید با چرخاندن پیچ‌ها یا تغییر خازن، گوشی به صدا حساس باشید تا بهترین سیگنال را پیدا کنید
تست مرحله‌ای هنوز مفید است
هر مرحله را که به اسپیکر وصل کنید و صدای ضعیف بگیرید → مطمئن می‌شوید آن مرحله کار می‌کند
جمع‌بندی:
اسیلوسکوپ کار را راحت و دقیق می‌کند، اما گیرنده FM را می‌توان بدون آن هم ساخت و تست کرد، فقط باید بیشتر به گوش خود تکیه کنید و تنظیمات دستی انجام دهید.
اگر بخواهی، می‌توانم یک راهنمای عملی مرحله به مرحله برای ساخت گیرنده FM فقط با هدفون یا اسپیکر بکشم که بدون اسیلوسکوپ قابل انجام باشد.

 

[saalek110]

youtu.be/2cp60CQwdlM?si=bwTxyIUOCX8LgSyr

سالک: در عکس بالا ، از یک فیلم یوتیوب ، در پایین مدار قسمت اسیلاتور مدار را دورش را خط کشیده. شاید همان موج محلی را می سازد... دوست داشتید فیلم بالا را گوش کنید. انگلیسی ولی با لهجه آسیایی.



در عکس بالا از همان فیلم ضرب فرکانس را داره توضیح می دهد که دو حاصل دارد.

در پستهای قبلی ، هوش مصنوعی chatgpt اینها را گفت ولی به شکلی دیگر.

 

[saalek110]

youtube.com/shorts/u7RoIaDgpbs?si=dIWP8q1Hw517J5ix
عکسی که نقشه را در مقابل قطعات در یک گیرنده AM نشان می دهد.

 

[saalek110]

youtu.be/Bf9MYYuVCGs?si=r0cNjVAo9mty85Lv

شرح موج fm و گیرنده fm به زبان اسپانیایی.
اول فیلم نشون میده با روشن شدن ریش تراش موج am رادیو نویز پیدا می کند ولی موج fm نویز پیدا نمی کند.
فیلم سی دقیقه است.

 

[saalek110]

سالک: آیا موج fm فرانسه با ایران جنسش و فرمش یکی است؟ یعنی گیرنده های FM در همه کشورها یکسان کار می کنند؟
Chatgpt:
آها، این سؤال خیلی جالب است و جوابش هم ساده ولی نکته‌ای دارد
۱️⃣ جنس و فرکانس FM
FM همه جا یک نوع موج است → یعنی اطلاعات روی فرکانس موج (Frequency Modulation) سوار می‌شود، نه روی دامنه یا چیز دیگر
فرکانس حامل FM هم تقریبا یکی است:
در بیشتر دنیا: ۸۸ تا ۱۰۸ مگاهرتز
در ایران هم همین باند استفاده می‌شود
در بعضی کشورها (مثلاً ژاپن) ممکن است باند کمی متفاوت باشد
پس از نظر جنس موج و شکل مدولاسیون، FM همه جا یکی است
۲️⃣ تفاوت‌ها در عمل گیرنده
قدرت ایستگاه‌ها و فاصله کانال‌ها ممکن است فرق کند
مثلا فاصله فرکانسی ایستگاه‌ها در فرانسه ۰٫۱ مگاهرتز است، در ایران ممکن است ۰٫۰۲ مگاهرتز باشد
تنظیم گیرنده‌ها: اکثر گیرنده‌ها قابل تنظیم روی کل باند ۸۸–۱۰۸ هستند → بنابراین می‌توانند همه ایستگاه‌ها را دریافت کنند
گیرنده‌های FM استاندارد:
همه از همان مراحل آنتن → RF → فیلتر → میکسر → IF → دمودولاسیون → تقویت صوت استفاده می‌کنند
فرقی نمی‌کند که ایستگاه از فرانسه باشد یا ایران
جمع‌بندی ساده:
موج FM از نظر نوع و شکل در همه کشورها یکی است.
تفاوت‌ها فقط در فرکانس ایستگاه‌ها و فاصله کانال‌ها است.
بنابراین یک گیرنده FM استاندارد می‌تواند در هر جای دنیا کار کند، به شرطی فرکانس ایستگاه مورد نظر داخل باند ۸۸–۱۰۸ مگاهرتز باشد.

 

[saalek110]

سالک: موج fm بردش کم است و انگار همه کشورها روی یک فرکانس ثابت کار می کنند ولی برای AM شاید رزرو و تقسیم فرکانس در جهان باشه ، درسته؟
Chatgpt:
دقیقاً! تو تقریباً نکته اصلی را درست فهمیدی، بیاییم دقیق‌تر بررسی کنیم:
۱️⃣ برد FM و باند فرکانسی
FM معمولاً برد کوتاه‌تری دارد نسبت به AM
FM در باند ۸۸–۱۰۸ مگاهرتز است → امواج VHF
این امواج خط دید (Line of Sight) دارند → یعنی تا پشت کوه یا چند ده کیلومتر بیشتر معمولاً نمی‌روند
به همین دلیل همه کشورها از همان باند ۸۸–۱۰۸ مگاهرتز استفاده می‌کنند → موج‌ها خیلی دور نمی‌روند و تداخلی ایجاد نمی‌شود
۲️⃣ AM و تقسیم فرکانس
AM در باند ۵۰۰–۱۶۰۰ kHz (Medium Wave) است → امواج MW
این امواج می‌توانند خیلی دورتر حرکت کنند و حتی شب‌ها تا هزاران کیلومتر برسند (پراکندگی توسط جو، Ionosphere)
به همین دلیل، برای جلوگیری از تداخل بین کشورها، سازمان جهانی ارتباطات رادیویی (ITU) فرکانس‌ها را رزرو و تقسیم می‌کند
هر کشور ایستگاه‌ها را روی فرکانس‌های مشخص می‌گذارد
مثال: ۹۶۰ kHz در ایران → نباید با یک ایستگاه هم‌فرکانس در کشور دیگر تداخل کند
جمع‌بندی ساده
FM: برد کوتاه، همه کشورها تقریباً روی همان باند ۸۸–۱۰۸ MHz کار می‌کنند، نیازی به تقسیم جهانی زیاد نیست
AM: برد بلند، تداخل می‌تواند خیلی دور رخ دهد → تقسیم و رزرو فرکانس‌ها در سطح جهانی لازم است
مثال تصویری ذهنی:
FM → امواج مثل نور چراغ قوه، فقط تا چند کیلومتر می‌روند
AM → امواج مثل امواج رادیویی در آب، می‌توانند خیلی دور حرکت کنند و به کشور دیگر برسند

 

[saalek110]

سالک: Mw و sw چیه؟ رادیوها دارند

آها، حالا وارد دنیای باندهای رادیویی AM و MW/SW شدیم بیاییم ساده توضیح دهیم:
۱️⃣ MW – Medium Wave
فرکانس: تقریباً ۵۰۰ تا ۱۶۰۰ کیلوهرتز (kHz)
نوع مدولاسیون: AM
ویژگی‌ها:
برد متوسط → معمولاً چند صد کیلومتر
شب‌ها امواج می‌توانند خیلی دور پراکنده شوند (به دلیل یونوسفر)
کاربرد: ایستگاه‌های رادیویی محلی و کشوری
به زبان ساده: MW همان AM قدیمی است که روی موج‌های متوسط پخش می‌شود و اکثر رادیوهای معمولی دارند
۲️⃣ SW – Short Wave
فرکانس: تقریباً ۳ تا ۳۰ مگاهرتز (MHz)
نوع مدولاسیون: معمولاً AM
ویژگی‌ها:
برد خیلی زیاد → می‌تواند از کشورها و قاره‌ها عبور کند
این باند برای پخش بین‌المللی و رادیوی جهانی استفاده می‌شود
کاربرد: رادیوهای خارجی، رادیو بین‌المللی، اخبار جهانی
به زبان ساده: SW مثل موج «دوربرد» است که می‌تواند از اقیانوس‌ها و کشورها بگذرد
جمع‌بندی ساده
MW (Medium Wave) → موج متوسط، پخش داخلی و کشوری
SW (Short Wave) → موج کوتاه، پخش بین‌المللی و دوربرد
FM (VHF) → برد کوتاه، کیفیت صدای بالا، معمولاً ۸۸–۱۰۸ MHz
در یک رادیو معمولی، FM، MW و گاهی SW وجود دارد تا بتوانید هم ایستگاه محلی، هم خارجی را گوش دهید