hasanali-nasab
Member
نقش گیربکس در خودرو چیست؟
موتور خودرو در دورهای مختلف، قدرت و گشتاور متفاوتی تولید میکند. اما چرخها برای حرکت در شرایط گوناگون (شروع حرکت، سربالایی، سرعت بالا و…) به نسبتهای متفاوتی از گشتاور نیاز دارند. اینجاست که گیربکس وارد عمل میشود.گیربکس با تغییر نسبت دندهها، تعادل بین سرعت و قدرت را برقرار میکند. در خودروهای دندهای این کار توسط راننده انجام میشود؛ اما در گیربکس اتوماتیک، سیستم بهصورت هوشمند و خودکار دنده مناسب را انتخاب میکند.
اجزای اصلی گیربکس اتوماتیک
برای اینکه بفهمیم گیربکس اتومات چطور کار میکند، ابتدا باید با اجزای اصلی آن آشنا شویم:1. مبدل گشتاور (Torque Converter)
مبدل گشتاور جایگزین کلاچ در خودروهای اتوماتیک است. این قطعه با استفاده از جریان روغن، نیروی موتور را به گیربکس منتقل میکند. در زمان توقف خودرو، مبدل گشتاور اجازه میدهد موتور روشن بماند بدون اینکه خودرو خاموش شود.2. مجموعه دندههای سیارهای
قلب اصلی سیستم انتقال قدرت در گیربکسهای اتوماتیک، مجموعه دندههای سیارهای است. این ساختار شامل:- دنده خورشیدی
- دندههای سیارهای
- دنده رینگی (حلقهای)
3. کلاچها و باندهای داخلی
این قطعات برای درگیر یا آزاد کردن بخشهای مختلف مجموعه سیارهای استفاده میشوند. عملکرد آنها با فشار روغن هیدرولیک کنترل میشود.4. سیستم هیدرولیک و روغن گیربکس
روغن گیربکس اتوماتیک (ATF) نقش حیاتی در انتقال نیرو، خنککاری و روانکاری دارد. فشار روغن توسط پمپ داخلی تولید شده و از طریق مسیرهای مشخص به کلاچها و سوپاپها هدایت میشود.5. واحد کنترل الکترونیکی (TCU)
در خودروهای مدرن، یک واحد الکترونیکی اطلاعاتی مانند سرعت خودرو، دور موتور و میزان فشار پدال گاز را تحلیل میکند و بر اساس آن، زمان تعویض دنده را تعیین میکند.گیربکس اتومات چطور دنده عوض میکند؟
تعویض دنده در گیربکس اتوماتیک ترکیبی از عملکرد مکانیکی، هیدرولیکی و الکترونیکی است.زمانی که شما پدال گاز را فشار میدهید، دور موتور افزایش مییابد. سنسورها این اطلاعات را به TCU ارسال میکنند. اگر سرعت خودرو و دور موتور به محدوده مشخصی برسد، واحد کنترل دستور تعویض دنده را صادر میکند.
در این مرحله:
- فشار روغن به سمت کلاچ یا باند مشخصی هدایت میشود.
- بخشی از مجموعه دندههای سیارهای قفل میشود.
- نسبت دنده تغییر میکند.
- خودرو با سرعت یا قدرت جدید حرکت میکند.
تفاوت عملکرد گیربکس اتوماتیک با دستی
در گیربکس دستی، راننده با فشردن کلاچ و جابهجایی دسته دنده، نسبت انتقال قدرت را تغییر میدهد. اما در گیربکس اتوماتیک:- نیازی به پدال کلاچ نیست.
- تعویض دنده بر اساس شرایط رانندگی انجام میشود.
- رانندگی در ترافیک آسانتر است.
- احتمال خطای انسانی در تعویض دنده کمتر میشود.
انواع گیربکس اتوماتیک و نحوه کار آنها
برای درک کامل اینکه گیربکس اتومات چطور کار میکند، باید بدانیم همه گیربکسهای اتوماتیک ساختار یکسانی ندارند.1. گیربکس اتوماتیک سنتی (AT)
رایجترین نوع گیربکس اتوماتیک است که از مبدل گشتاور و دندههای سیارهای استفاده میکند. تعویض دنده نرم و تدریجی انجام میشود.2. گیربکس CVT
در این سیستم خبری از دندههای ثابت نیست. دو پولی مخروطی و یک تسمه فلزی نسبت انتقال را بهصورت پیوسته تغییر میدهند. نتیجه آن، شتاب یکنواخت و مصرف سوخت کمتر است.3. گیربکس دوکلاچه (DCT)
این نوع گیربکس از دو کلاچ مجزا برای دندههای زوج و فرد استفاده میکند. در نتیجه تعویض دنده بسیار سریع انجام میشود و حس رانندگی اسپرتتری ایجاد میکند.4. گیربکس AMT
در واقع همان گیربکس دستی است که با عملگرهای الکترونیکی اتوماتیک شده است. هزینه ساخت کمتر اما نرمی تعویض دنده آن نسبت به AT پایینتر است.چرا روغن در گیربکس اتوماتیک اهمیت دارد؟
اگر بپرسیم مهمترین عامل سلامت گیربکس اتومات چیست، بدون تردید روغن گیربکس پاسخ اول خواهد بود.روغن در این سیستم وظایف زیر را بر عهده دارد:
- انتقال فشار برای تعویض دنده
- خنککاری قطعات
- جلوگیری از سایش
- تمیز نگه داشتن مسیرهای داخلی
هنگام رانندگی چه اتفاقی داخل گیربکس میافتد؟
فرض کنید خودرو در حالت D قرار دارد:- در شروع حرکت، دنده یک فعال است و گشتاور بالا برای حرکت اولیه فراهم میشود.
- با افزایش سرعت، سیستم بهصورت خودکار به دندههای بالاتر میرود.
- در زمان سبقت یا فشار ناگهانی گاز، سیستم دنده معکوس (Kick Down) میدهد تا شتاب بیشتری ایجاد شود.
- در سرازیری، بسته به نوع گیربکس، سیستم ممکن است دنده سنگینتری انتخاب کند تا ترمز موتوری ایجاد شود.
مزایا و معایب گیربکس اتوماتیک
مزایا
- راحتی بیشتر در رانندگی شهری
- کاهش خستگی راننده
- تعویض دنده هوشمند و دقیق
- مناسب برای ترافیکهای سنگین
معایب
- هزینه تعمیر بالاتر
- حساسیت بیشتر به نگهداری
- وابستگی شدید به کیفیت روغن
چه عواملی باعث خرابی گیربکس اتومات میشود؟
اگر بدانیم گیربکس اتومات چطور کار میکند، بهتر متوجه میشویم چه عواملی به آن آسیب میزند:- تعویض نکردن بهموقع روغن
- رانندگی با روغن کم یا آلوده
- بکسل کردن غیراصولی
- رانندگی پرشتاب مداوم
- بیتوجهی به سرویسهای دورهای
جمعبندی
گیربکس اتوماتیک سیستمی پیچیده اما هوشمند است که با ترکیب مبدل گشتاور، دندههای سیارهای، سیستم هیدرولیک و کنترل الکترونیکی، انتقال قدرت را بدون نیاز به دخالت راننده مدیریت میکند. اکنون که میدانید گیربکس اتومات چطور کار میکند، بهتر میتوانید رفتار خودرو را تحلیل کنید، علائم خرابی را تشخیص دهید و از هزینههای سنگین تعمیر جلوگیری کنید. در نهایت، نگهداری صحیح، تعویض بهموقع روغن و مراجعه به تعمیرکار متخصص، مهمترین عوامل در حفظ سلامت گیربکس اتوماتیک هستند.منبع = https://www.asianewsiran.com/fa/newsagency/32449/%da%af%db%8c%d8%b1%d8%a8%da%a9%d8%b3-%d8%a7%d8%aa%d9%88%d9%85%d8%a7%d8%aa%db%8c%da%a9
