۱. تعریف سیالات محاسباتی
سیالات محاسباتی (CFD) شاخهای از مهندسی و فیزیک محاسباتی است که رفتار جریان سیال و انتقال حرارت و جرم را با استفاده از مدلهای ریاضی و شبیهسازیهای کامپیوتری مطالعه میکند.به جای اینکه فقط آزمایشگاهی سیالات و سیالات محاسباتی را بررسی کنیم، CFD این امکان را میدهد که پدیدهها را روی کامپیوتر شبیهسازی کنیم و نتایج را پیشبینی کنیم.
2. کاربردهای CFD سیالات محاسباتی
CFD در صنایع مختلف کاربرد دارد، از جمله:- هوافضا: طراحی بال هواپیما، پیشبینی جریان هوا
- خودرو: بهینهسازی آیرودینامیک خودرو
- مهندسی شیمی: طراحی راکتور، مخازن اختلاط
- مهندسی مکانیک: سیستمهای تهویه، توربینها
- محیط زیست: پیشبینی حرکت آب در رودخانهها و اقیانوسها
3. مراحل حل مسائل CFD
- مدلسازی فیزیکی: مشخص کردن جریان، سیال، هندسه و شرایط مرزی
- معادلات حاکم : استفاده از معادلات ناویر-استوکس (Navier-Stokes) و قانون بقای جرم و انرژی
- شبکهبندی (Meshing) سیالات محاسباتی: تقسیم محیط به شبکهای از حجمهای کوچک
- حل عددی سیالات محاسباتی: حل معادلات با روشهای عددی (مثل روش حجم محدود یا المان محدود)
- تحلیل نتایج سیالات محاسباتی: بررسی سرعت، فشار، دما، و سایر پارامترها
4. مزایای CFD سیالات محاسباتی
- کاهش هزینه و زمان نسبت به آزمایشهای فیزیکی
- امکان بررسی شرایطی که در آزمایشگاه سخت یا غیرممکن هستند
- امکان بهینهسازی سریع طراحیها
5. معادلات اصلی در CFD
معادلاتی که CFD بر اساس آنها کار میکند، معادلات حاکم سیالات هستند، از جمله:- معادله بقای جرم (Continuity Equation)
این معادله بیان میکند که جرم سیال در طول زمان حفظ میشود. برای سیال تراکمپذیر و تراکمناپذیر شکل متفاوتی دارد.
برای سیال تراکمناپذیر:
∇⋅v⃗=0\nabla \cdot \vec{v} = 0∇⋅v=۰
که v⃗\vec{v}v سرعت جریان است. - معادلات ناویر-استوکس (Navier-Stokes Equations)
اینها معادلات حرکت سیال هستند و شامل اثرات اینرسی، فشار، ویسکوزیته و نیروهای خارجی میشوند:
ρ(∂v⃗∂t+v⃗⋅∇v⃗)=−∇p+μ∇2v⃗+F⃗\rho \left( \frac{\partial \vec{v}}{\partial t} + \vec{v} \cdot \nabla \vec{v} \right) = -\nabla p + \mu \nabla^2 \vec{v} + \vec{F}ρ(∂t∂v+v⋅∇v)=−∇p+μ∇۲v+F- ρ\rhoρ: چگالی
- ppp: فشار
- μ\muμ: ویسکوزیته
- F⃗\vec{F}F: نیروهای خارجی
- معادله انرژی (Energy Equation) سیالات محاسباتی
برای مسائل انتقال حرارت یا جریان با تغییر دما استفاده میشود:
ρcp(∂T∂t+v⃗⋅∇T)=k∇2T+S\rho c_p \left( \frac{\partial T}{\partial t} + \vec{v} \cdot \nabla T \right) = k \nabla^2 T + Sρcp(∂t∂T+v⋅∇T)=k∇۲T+S
که TTT دما، cpc_pcp ظرفیت گرمایی و kkk ضریب هدایت حرارتی است.
6. شبکهبندی (Meshing) سیالات محاسباتی
برای شبیهسازی، محیط مورد نظر به شبکهای از سلولهای کوچک تقسیم میشود.- هر سلول مقدار فشار، سرعت و دما دارد.
- هرچه شبکه ریزتر باشد، دقت بیشتر ولی زمان محاسبات طولانیتر.
- انواع شبکه: ساختاری (Structured) و غیرساختاری (Unstructured).
7. روشهای عددی (Numerical Methods) سیالات محاسباتی
برای حل معادلات بالا به صورت عددی از روشهای مختلف استفاده میشود:- Finite Difference Method (FDM) – روش تفاضل محدود
- Finite Volume Method (FVM) – روش حجم محدود
- Finite Element Method (FEM) – روش المان محدود
۸. تحلیل نتایج
بعد از شبیهسازی، نتایج به شکل:- نقشه سرعت (Velocity Field)
- نقشه فشار (Pressure Field)
- نقشه دما (Temperature Field)









